Đất và người
Cả Tam - Nghệ sĩ Nhân dân đầu tiên của Hải Dương
Là một trong hai Nghệ sĩ Nhân dân đầu tiên của Hải Dương nhưng Nghệ sĩ Nhân dân Trịnh Thị Lan (nghệ danh Cả Tam) lại ít được biết đến trên quê hương mình.
 
Cây đại thụ chèo

Nghệ sĩ Nhân dân (NSND) Trịnh Thị Lan sinh năm 1888 tại xã Thạch Lỗi (Cẩm Giàng). Đó là vùng đất tuy nghèo khó nhưng giàu truyền thống yêu nghệ thuật, có thôn Thạch Lỗi nổi tiếng với nghệ thuật hát tuồng, thôn Kinh Nguyên có nhiều nghệ nhân hát chèo từ nhiều đời trước. Sinh ra tại Kinh Nguyên, từ khi còn nhỏ, cô bé Lan đã được cha cho đi học nghề nhưng bị các thầy chê vụng nên không nhận dạy. Đến năm 8 tuổi, cô bé Lan mới được thu nhận và 3 năm sau chính thức bước vào chiếng chèo trong những vai diễn đầu tiên. Bà gắn bó với chèo từ ngày ấy, sau này đã ghi dấu ấn đậm nét trong làng chèo bằng những cách tân chèo cổ và nỗ lực truyền thụ cái hay, cái đẹp của nghệ thuật hát chèo cho những thế hệ sau này. 

Từ năm 16 tuổi, NSND Trịnh Thị Lan đã đi hát tại các rạp và gánh hát ở Hà Nội. Bà là đào chính thường đóng vai đôi với ông Trùm Thịnh (Nguyễn Văn Thịnh, người Bến Trại, Thanh Miện) và ông Nguyễn Đình Nghị (người Bến Xuôi, Tiên Lữ, Hưng Yên). Ba người nổi danh là những bậc thầy của nghệ thuật chèo trước Cách mạng Tháng Tám 1945. Cái tên Cả Tam nổi tiếng với các vai diễn sắc sảo, tinh tế như Thị Phương, Đào Huế, Thị Mầu, Châu Long, Tú Bà, Mụ Sùng, Điềm Thị... Bà rất tích cực tham gia trào lưu chèo cải lương và chèo văn minh với những đổi mới trong kịch bản, lối diễn. Sau khi các trào lưu mới suy tàn, bà theo gánh hát của ông Trùm Thịnh về nông thôn biểu diễn cho tới năm 1939 thì tuyên bố giải nghệ. 

Đầu năm 1953, Nhà nước thành lập Đoàn Văn công Trung ương, cử người về mời bà ra giúp đỡ. Cảm động trước những chính sách của Đảng, Chính phủ đối với nghệ thuật hát chèo, bà đã xoá lời thề giải nghệ, hăng hái lên Việt Bắc, tham gia Đoàn Văn công Trung ương. Trong điều kiện khó khăn, thiếu thốn đủ bề, bà vẫn say mê truyền dạy các làn điệu chèo của những vai diễn để đời của mình. Từ năm 1955, bà hoạt động ở Đoàn chèo Trung ương, tiền thân của Nhà hát Chèo Việt Nam ngày nay. Không chỉ biểu diễn trên sân khấu, bà còn tham gia Ban Nghiên cứu chèo, góp phần bảo tồn và phát triển nhiều làn điệu chèo cổ; dạy chèo tại Trường Kịch nghệ dân tộc, đào tạo nhiều thế hệ diễn viên chèo. 

Nghệ sĩ Cả Tam mất năm 1971. Cùng với ông Trùm Thịnh, bà được Nhà nước truy tặng danh hiệu NSND đợt 1 năm 1984, là hai NSND đầu tiên của Hải Dương. Được coi là một trong những cây chèo đại thụ, NSND Trịnh Thị Lan có uy tín lớn trong giới sân khấu nước nhà. Bà được bầu làm Ủy viên Ban Chấp hành Hội Liên hiệp Văn học nghệ thuật Việt Nam (nay là Ủy ban Toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật Việt Nam) ngay từ khóa đầu. Trong phòng truyền thống của Nhà hát Chèo Việt Nam, ảnh chân dung bà được đặt bên bài vị trên bàn thờ các bậc tổ của nghệ thuật chèo nước nhà. Nhiều băng ghi âm, video các trích đoạn, vở diễn của bà ngày nay vẫn được lưu giữ, được các nghệ sĩ chèo coi như những giáo trình trực quan quý giá, được nhiều khán giả hâm mộ chèo tìm nghe. 

Tôn vinh ở quê hương

Nổi tiếng trong giới sân khấu chèo từ hơn một thế kỷ trước nhưng NSND Trịnh Thị Lan lại ít được biết đến trên chính quê hương mình. Trong các tài liệu lưu giữ thông tin về bà, phần quê quán được ghi không thống nhất, có nơi là thị trấn Cẩm Giàng, có nơi ghi sai xã Thạch Lỗi là Thạch Đôi. Chuẩn bị cho hoạt động kỷ niệm Ngày Sân khấu Việt Nam (ngày 12 tháng 8 âm lịch hằng năm) năm nay, Nghệ sĩ Ưu tú (NSƯT) Trịnh Thái, Chi hội trưởng Chi hội Sân khấu Việt Nam tại Hải Dương đã dò tìm từ nhiều nguồn, gặp nhiều nghệ sĩ kỳ cựu để xác định quê bà Cả Tam ở xã Thạch Lỗi. Ông cũng đã nhiều lần tìm về thôn Thạch Lỗi để hỏi thăm nhưng chưa rõ manh mối. Sau một buổi kiếm tìm tưởng chừng vô vọng, ông ngồi nghỉ ở quán nước đầu làng và được chỉ rằng họ Trịnh thì nên tìm ở Kinh Nguyên. Từ đầu mối ấy, ông đã tìm ra quê gốc của bà Cả Tam là ở thôn Kinh Nguyên và quyết định sẽ tổ chức Ngày Sân khấu Việt Nam năm nay ở đây để tôn vinh bà và khơi dậy tình yêu với bộ môn nghệ thuật hát chèo. 

Anh Hoàng Đình Mười, Trưởng thôn Kinh Nguyên cho biết: "Các cụ ngày xưa cũng có nhắc tới bà Cả Tam, kể rằng năm 1962 là lần cuối cùng bà về quê chơi. Thời gian quá lâu rồi nên không ai nhắc nữa, cũng không biết bà là NSND có nhiều đóng góp cho sân khấu nước nhà như thế. Ngày Sân khấu Việt Nam được tổ chức tại đây để tôn vinh bà là niềm vinh dự, tự hào cho quê hương. Chúng tôi rất phấn khởi và mong muốn không chỉ người dân trong thôn, trong xã mà nhiều địa phương khác được biết Kinh Nguyên đã có một nghệ sĩ nổi tiếng tài hoa như thế".  

Tuy trước đây không được nhắc nhớ nhiều trên mảnh đất Thạch Lỗi nhưng thế hệ sau của NSND Trịnh Thị Lan vẫn có mối dây liên hệ với quê hương Hải Dương. Dòng máu đam mê nghệ thuật chèo của bà đã được truyền lại cho hai người cháu nội là NSƯT Đoàn Thanh Bình và đạo diễn Đoàn Vinh. Nhà hát Chèo tỉnh đã nhiều lần mời NSƯT Đoàn Thanh Bình về truyền dạy cách hát, cách diễn cho các nghệ sĩ của mình. Gần đây nhất, đạo diễn Đoàn Vinh đã phối hợp với Nhà hát Chèo tỉnh dàn dựng vở chèo "Kỳ ngộ lương duyên" của tác giả Trần Đình Văn, cũng là một người con của Hải Dương. Những hạt giống được gieo mầm trên mảnh đất này đã trưởng thành và toả đi muôn phương nhưng ngọn lửa tài năng và tâm huyết của họ vẫn sẽ được lưu giữ, truyền cảm hứng cho chiếng chèo xứ Đông. 

Theo Báo Hải Dương
 
Các bài liên quan
Tiến sĩ bồi tụng Nguyễn Danh Nho - Soạn văn bia tự thuật đời mình (17/08/2016)
TRUYỀN THỐNG HIẾU HỌC VÀ KHOA BẢNG CỦA VÙNG ĐẤT CẨM GIÀNG (27/07/2016)
Người bỏ phố về quê dạy Vovinam (23/06/2016)
Thương binh nuôi cá giỏi nhất xã (17/06/2016)
Giếng cổ làng Ngọc Quyết (08/03/2016)
 
Quay lại Xem tiếp   
 

Thông tin về Cẩm Giàng

VIDEO
Get the Flash Player to see this player.
 
LIÊN KẾT WEBSITE
 
 
LƯỢT TRUY CẬP
 
 
  Hôm nay 350  
  Hôm qua 282
  Tuần này 632  
  Tất cả 661139  
IP: 35.175.248.25